Vergeetachtigheid: stress of dementie?

U legt iets neer en een minuut later weet u niet meer waar. U loopt een kamer binnen en vergeet waarom u daarheen bent gegaan. U vergeet de namen van mensen die u kent, leest een zin en bent het begin alweer vergeten voordat u bij het einde bent aangekomen. De angst is groot: „Is dit het begin van dementie?”

In de overgrote meerderheid van de gevallen: nee. Wat u ervaart, is waarschijnlijk vergeetachtigheid als gevolg van stress – om precies te zijn, door chronisch verhoogde cortisolspiegels. Dit soort vergeetachtigheid is NIET progressief, NIET degeneratief en NIET onomkeerbaar. Het is een functionele hersenstoornis, geen structurele degeneratie. Dit is een cruciaal onderscheid dat de neurowetenschap de afgelopen twee decennia duidelijk heeft gemaakt.

Dementie wordt gekenmerkt door progressieve, permanente neuronale degeneratie. De neuronen sterven af of degenereren, en dit proces is onomkeerbaar. Er zijn kenmerkende pathologische markers: beta-amyloïde plaques, tau-klitten bij de ziekte van Alzheimer of synaptisch verlies en atrofie bij andere vormen van dementie. Deze zijn onomkeerbaar.

Door stress veroorzaakte vergeetachtigheid is iets heel anders. De neuronen zijn niet beschadigd of gedegenereerd – ze functioneren gewoon niet optimaal. Het is net als een computer waarvan het RAM-geheugen overbelast is – niet als een computer met defecte harde schijven. Als u de stress vermindert en uw hersenen ondersteunt, gaat alles weer normaal functioneren. De cognitieve functies herstellen zich volledig.

De hippocampus en cortisol

Het hart van dit proces is de hippocampus – een hersenstructuur ter grootte van een hazelnoot, die diep in je hersenen ligt. De hippocampus is het geheugensysteem van je hersenen. Alle nieuwe informatie die je opneemt – een naam, een feit, een ervaring – moet door de hippocampus gaan om in het langetermijngeheugen te worden opgeslagen. De hippocampus is als een filter of een omzettingsstation: kortstondige zintuiglijke indrukken worden omgezet in blijvende herinneringen.

De hippocampus is echter ook uiterst gevoelig voor stress en cortisol. Hij heeft een bijzonder hoge dichtheid aan glucocorticoïdreceptoren – bindingsplaatsen voor het stresshormoon cortisol. Dit is evolutionair gezien logisch: onder stress moet u onmiddellijk reageren, niet nieuwe informatie opslaan. Het is dus voordelig om het geheugensysteem onder stress te ‘af te remmen’ of uit te schakelen. Het probleem ontstaat wanneer de stress chronisch wordt en deze toestand aanhoudt.

Wanneer het cortisolgehalte chronisch verhoogd is, leidt de aanhoudende activering van de glucocorticoïdreceptoren in de hippocampus tot verschillende schadelijke effecten. Ten eerste krimpt de hippocampus daadwerkelijk – dit is een meetbaar anatomisch effect dat in beeldvormingsonderzoeken van de hersenen is gedocumenteerd. Dit is deels een afname van het celvolume en deels het daadwerkelijke verlies van dendritische verbindingen. De hippocampus wordt fysiek kleiner wanneer het cortisolgehalte chronisch verhoogd is.

Ten tweede worden de neuronen in de hippocampus minder prikkelbaar. Neuronen communiceren via actiepotentialen – elektrische impulsen. Bij chronische blootstelling aan cortisol neemt deze prikkelbaarheid af, wat betekent dat de neuronen minder gemakkelijk vuren. Dit houdt in dat het ‘netwerk’ niet zo goed functioneert. Nieuwe herinneringen kunnen niet efficiënt worden gecodeerd, omdat het systeem niet op volle kracht werkt.

Glucocorticoïdreceptoren en het geheugen

Laten we eens naar het moleculaire niveau kijken. De glucocorticoïdreceptor (GR) is een eiwit dat zich bindt aan cortisol en vervolgens naar de celkern migreert, waar het de genexpressie reguleert. In de hippocampus leidt de activering van de GR door cortisol tot verschillende veranderingen in de genexpressie die de geheugenvorming blokkeren.

Ten eerste: cortisol vermindert via de glucocorticoïdreceptor de expressie van Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) in de hippocampus. BDNF is een groot eiwit dat de groei, het overlevingsvermogen en de plasticiteit van neuronen bevordert. Wanneer het BDNF-gehalte daalt, neemt het vermogen van de hippocampus om nieuwe synaptische verbindingen te vormen af – precies wat nodig is voor het vormen van herinneringen. Dit is een van de belangrijkste mechanismen waarmee stress het geheugen aantast.

Ten tweede: cortisol verhoogt, door activering van de GR, de expressie en activiteit van enzymen die neurotransmitters afbreken, met name adrenaline en noradrenaline. Dit leidt tot een verminderde noradrenerge signalering in de hippocampus – een systeem dat van cruciaal belang is voor de geheugenconsolidatie. Dat is alsof u de versterkers tijdens een concert zachter zet – de muziek is er nog steeds, maar ze heeft minder impact.

Ten derde: chronische blootstelling aan cortisol via de GR leidt tot verhoogde oxidatieve stress in de hippocampus. Oxidatieve stress is de ophoping van reactieve zuurstofsoorten – vrije radicalen – die celbeschadiging veroorzaken. Deze vrije radicalen kunnen eiwitten, vetten en DNA beschadigen, wat leidt tot verdere mitochondriale disfunctie en cellulaire stress. De hippocampus is metabolisch zeer actief en daardoor ook gevoelig voor oxidatieve stress.

Geheugenconsolidatie onder stress

Laten we eens kijken hoe het vormingsproces van het geheugen in zijn werk gaat – dan kunt u zien waar cortisol in dit proces een rol speelt. Het vormingsproces van het geheugen verloopt in verschillende fasen: codering, consolidatie en ophaling.

De coderingsfase vindt plaats wanneer u informatie voor het eerst opneemt. Uw visuele systeem, uw auditieve systeem en andere zintuigen verwerken de input. Neuronen worden geactiveerd en neurotransmitters komen vrij. Dit proces is relatief goed bestand tegen stress – als u geconcentreerd bent, kunt u informatie coderen, zelfs onder lichte stress.

De consolidatiefase is cruciaal – en dit is waar cortisol echt schadelijk is. Na de codering moet de herinnering worden ‘verankerd’ – dat wil zeggen dat de activeringspatronen moeten worden omgezet in stabiele synaptische veranderingen. Dit gebeurt niet onmiddellijk – het kost tijd, doorgaans uren tot dagen. Gedurende deze periode moeten nieuwe eiwitten worden aangemaakt, moeten synaptische verbindingen worden heringericht en moeten BDNF en andere groeifactoren actief zijn. Chronisch cortisol blokkeert dit proces actief.

Dat is de reden waarom mensen die onder chronische stress staan, informatie op korte termijn wel kunnen opnemen (de codering werkt nog), maar deze snel weer vergeten (de consolidatie is geblokkeerd). Dit is een klassiek patroon: je leest iets, het is op dat moment logisch, maar een uur later kun je je niet meer herinneren wat je hebt gelezen. De codering verliep goed, maar de consolidatie heeft niet plaatsgevonden.

Ook de ophaalfase wordt beïnvloed door stress. Onder stress kunt u herinneringen moeilijker oproepen, vooral wanneer u zich moet concentreren. Dit komt deels doordat de herinneringen zwakker zijn opgeslagen (slechte consolidatie), en deels doordat de stress zelf de hersenfuncties blokkeert die nodig zijn voor het oproepen van herinneringen.

Volledige omkeerbaarheid

Het mooiste aan dit hele verhaal: deze effecten zijn volledig omkeerbaar. Dit is geen dementie. Dit is geen blijvende schade. Als u uw cortisolspiegel verlaagt en zo uw hersenen gaat ondersteunen, kan de hippocampus zichzelf herstellen. Dit is het wonder van neuroplasticiteit.

Uit onderzoek blijkt dat wanneer mensen hun stress verminderen, de hippocampus groeit – letterlijk. Het volume neemt toe, er ontstaan nieuwe neuronen (in een proces dat neurogenese wordt genoemd) en synaptische verbindingen worden hersteld. Dit gaat niet snel – het duurt weken tot maanden – maar het is echt zo en het is gedocumenteerd.

Uit een onderzoek onder mensen met stressgerelateerde cognitieve problemen bleek dat na 8 weken stressvermindering en cognitieve training het volume van de hippocampus aanzienlijk was toegenomen en dat de cognitieve functies zich hadden genormaliseerd. De mensen konden niet alleen ‘psychologisch’ beter met de situatie omgaan – hun hersenen waren ook fysiek veranderd.

Dit is van cruciaal belang voor uw gemoedsrust: als u last heeft van stress en vergeetachtigheid, bent u NIET op een onomkeerbaar pad naar dementie. U bevindt zich in een omkeerbare toestand. Met de juiste maatregelen zult u weer normaal functioneren.

Neuroplastische ondersteuning

Hoe ondersteunt u het genezingsproces? Dat is waar gerichte botanische kennis van cruciaal belang is. De sleutel is om het cortisolgehalte te verlagen EN het neurologisch herstel te bevorderen.

Biologische ashwagandha verlaagt het cortisolgehalte door de afgifte van ACTH uit de hypofyse te verminderen. Dit is de eerste stap – zonder verlaging van het cortisolgehalte kan de hippocampus niet herstellen. Studies tonen aan dat bij mensen die last hebben van stress het cortisolgehalte na 8-12 weken suppletie met ashwagandha met wel 30% daalt.

De Lion's Mane-paddenstoel is de volgende – omdat deze de zenuwgroeifactor (NGF) stimuleert. NGF is een eiwit dat letterlijk de groei en het herstel van zenuwen bevordert. Met een verhoogd NGF-gehalte kan uw hippocampus weer nieuwe neurale verbindingen opbouwen en zichzelf genezen. Dit is niet alleen het bestrijden van symptomen – dit pakt de oorzaak aan: het onvermogen van de hersenen om zichzelf te herstellen.

Gotu Kola wordt in traditionele geneeskunde gebruikt als ‘geheugenkruid’, en modern onderzoek bevestigt dit. Gotu Kola bevordert de vorming van dendrieten – de uitgroei van dendrietvertakkingen, die fungeren als de ‘antennes’ van neuronen. Met meer dendrieten kunnen neuronen beter met elkaar communiceren. Studies tonen aan dat Gotu Kola het leervermogen en de geheugenfunctie verbetert.

Ginkgo biloba verbetert de bloedtoevoer naar de hersenen en is een krachtige antioxidant. De hippocampus lijdt onder stress aan oxidatieve stress, en ginkgo vermindert deze stress. Ginkgo verhoogt ook de beschikbaarheid van glucose en zuurstof, die essentieel zijn voor de metabolisch actieve neuronen van de hippocampus.

Reishi en Griffonia bevorderen de slaap – en dat is van cruciaal belang, omdat het grootste deel van de geheugenconsolidatie tijdens de slaap plaatsvindt. Als u door stress slecht slaapt, wordt uw geheugenfunctie op twee manieren aangetast: door cortisol en door een gebrek aan consolidatie tijdens de slaap.

Tot slot: vitamine B12 is essentieel voor de vorming van myeline, de elektrische isolatie van zenuwvezels. Bij stress zijn voldoende B12-spiegels van cruciaal belang voor het herstel van de functie van de hippocampus.

Door stress veroorzaakte vergeetachtigheid is geen dementie. Het is een teken dat uw hippocampus onder invloed van cortisol functioneert – en met de juiste ondersteuning volledig te herstellen is.

Speciaal samengesteld

Yagcho Neuro

Lion's Mane, Gotu Kola en Ginkgo Biloba bevorderen de neuroplasticiteit. Biologische ashwagandha verlaagt het cortisolgehalte. Samen bevorderen ze het herstel van de hippocampus.

Naar het product →